ROE สูง หมายความว่าอะไร? และ P/BV ต่ำกว่า 1 ดีหรือไม่ดี

ROE หรือ Return on Equity คือผลตอบแทนต่อส่วนของผู้ถือหุ้น วัดว่าบริษัทสร้างกำไรได้มากแค่ไหนเมื่อเทียบกับเงินทุนที่ผู้ถือหุ้นใส่ไว้ในกิจการ

สูตรคือ ROE = กำไรสุทธิ ÷ ส่วนของผู้ถือหุ้น × 100 ตัวอย่างเช่น บริษัทมีกำไรสุทธิ 100 ล้านบาท และมีส่วนของผู้ถือหุ้น 500 ล้านบาท ROE จะเท่ากับ 20% หมายความว่าทุก 100 บาทของส่วนผู้ถือหุ้น บริษัทสร้างกำไรได้ 20 บาทต่อปี

ROE สูงบอกว่าบริษัทใช้เงินของผู้ถือหุ้นอย่างมีประสิทธิภาพเพื่อสร้างกำไร ยิ่ง ROE สูงและสม่ำเสมอ ยิ่งสะท้อนว่าธุรกิจอาจมีความสามารถแข่งขัน ต้นทุนดี แบรนด์แข็งแรง หรือมีอำนาจต่อรองบางอย่าง

เกณฑ์คร่าว ๆ คือ ROE ต่ำกว่า 5% ถือว่าต่ำมาก 5-10% ยังต่ำ 10-15% พอรับได้ 15-20% ถือว่าดี และมากกว่า 20% ถือว่าดีมากในหลายอุตสาหกรรม แต่เกณฑ์นี้ต้องเทียบกับอุตสาหกรรมเดียวกันเสมอ

ตัวอย่างเช่น ธนาคารไทยที่ทำ ROE ได้ราว 10-12% อาจถือว่าดีแล้ว ขณะที่บริษัทเทคโนโลยีหรือธุรกิจ asset-light อาจทำ ROE มากกว่า 30% ได้โดยธรรมชาติ

P/BV หรือ Price-to-Book Value คืออัตราส่วนราคาหุ้นต่อมูลค่าตามบัญชี วัดว่าตลาดให้ราคาหุ้นแพงหรือถูกเมื่อเทียบกับส่วนของผู้ถือหุ้นตามงบดุล

สูตรคือ P/BV = ราคาหุ้นในตลาด ÷ Book Value per Share โดย Book Value per Share คำนวณจากส่วนของผู้ถือหุ้นทั้งหมดหารด้วยจำนวนหุ้น

ตัวอย่างเช่น ราคาหุ้น 40 บาท และ Book Value per Share 50 บาท P/BV จะเท่ากับ 0.8 เท่า หมายความว่าหุ้นซื้อขายต่ำกว่ามูลค่าทางบัญชี

P/BV ต่ำกว่า 1 หมายความว่าราคาหุ้นในตลาดต่ำกว่ามูลค่าทางบัญชีของบริษัท ในเชิงทฤษฎีเหมือนตลาดกำลังให้ส่วนลดกับสินทรัพย์สุทธิของบริษัท

ความหมายแรกคือหุ้นอาจ undervalue เพราะตลาดมองข้ามธุรกิจที่ยังดี เช่น หุ้นธนาคารที่ P/BV ต่ำกว่า 1 แต่ ROE ยังดี กำไรยังสม่ำเสมอ และ NPL ยังควบคุมได้

ความหมายที่สองคือหุ้นอาจเป็น value trap เพราะตลาดรู้ว่าสินทรัพย์ในงบดุลมีคุณภาพต่ำกว่าที่บันทึกไว้ เช่น สินค้าคงคลังล้าสมัย หนี้เสียที่ยังไม่ตัดออก หรือธุรกิจหลักกำลังถดถอย

หัวใจของการใช้ ROE และ P/BV แบบ VI คืออย่าดูตัวใดตัวหนึ่งแยกกัน ROE สูง + P/BV ต่ำ เป็นสัญญาณน่าสนใจ เพราะบริษัทสร้างผลตอบแทนได้ดีแต่ตลาดยังไม่ให้ราคาเต็ม

ROE ต่ำ + P/BV ต่ำ ต้องระวัง value trap เพราะราคาถูกอาจสะท้อนว่าบริษัทไม่ได้สร้างมูลค่า ROE สูง + P/BV สูง คือการจ่ายแพงเพื่อของดี ซึ่งอาจคุ้มถ้าเติบโตต่อได้จริงแต่ margin of safety ต่ำกว่า

ROE ต่ำ + P/BV สูง มักเป็นสัญญาณที่ควรหลีกเลี่ยง เพราะหุ้นแพงแต่คุณภาพผลตอบแทนต่อทุนยังไม่ดีพอ

ในทางการเงินมีแนวคิดว่า P/BV ที่เหมาะสมสัมพันธ์กับ ROE และต้นทุนของผู้ถือหุ้น โดยมองง่าย ๆ ว่า P/BV ที่เหมาะสมประมาณ ROE ÷ Cost of Equity

ตัวอย่างเช่น ถ้า ROE = 15% และ Cost of Equity = 10% P/BV ที่สมเหตุสมผลอาจอยู่ราว 1.5 เท่า เพราะบริษัทสร้างผลตอบแทนได้สูงกว่าต้นทุนเงินทุนของผู้ถือหุ้น

ดังนั้น P/BV ต่ำกว่า 1 ไม่ได้ดีเสมอ และ P/BV สูงกว่า 1 ก็ไม่ได้แพงเสมอ สิ่งสำคัญคือบริษัทสร้าง ROE ได้สูงกว่าต้นทุนทุนอย่างสม่ำเสมอหรือไม่

กลุ่มธนาคารไทยหลายแห่งมี P/BV ต่ำกว่า 1 มาหลายช่วง ขณะที่ ROE อยู่ราว 8-12% นักลงทุนสาย VI อาจมองว่าน่าสนใจหากคุณภาพสินเชื่อยังควบคุมได้ กำไรไม่ทรุด และเงินกองทุนแข็งแรง

กลุ่มสาธารณูปโภคมักมี ROE ปานกลางและ P/BV ใกล้ 1-2 เท่า เพราะรายได้ค่อนข้างสม่ำเสมอ ตลาดจึงให้ premium กับความแน่นอนของกระแสเงินสด

หุ้น growth สูงบางตัวอาจมี ROE มากกว่า 25% และ P/BV มากกว่า 5 เท่า เพราะตลาดคาดหวังการเติบโตต่อเนื่อง แต่ถ้า ROE เริ่มลดหรือ growth ไม่มาตามคาด P/BV อาจถูก de-rate เร็ว

ROE อาจสูงเพราะบริษัทใช้หนี้มาก เมื่อ equity ต่ำลง ROE จะดูสูงขึ้นโดยอัตโนมัติ จึงควรดู Debt-to-Equity, ดอกเบี้ยจ่าย และความสามารถชำระหนี้ประกอบเสมอ

Book Value อาจไม่สะท้อนมูลค่าจริง ทรัพย์สินบางอย่างบันทึกในราคาทุนเดิม เช่น ที่ดินเก่าที่อาจมีมูลค่าตลาดสูงกว่า book มาก หรือสินทรัพย์บางอย่างที่บันทึกไว้สูงแต่ขายจริงอาจได้เงินน้อยกว่า

ROE สูงในปีเดียวอาจมาจากรายการพิเศษ จึงควรดู ROE เฉลี่ย 3-5 ปี กำไรปกติ กระแสเงินสด และคุณภาพกำไร ไม่ใช่ดูตัวเลขปีล่าสุดอย่างเดียว

ก่อนตัดสินใจจาก ROE และ P/BV ควรถามว่า ROE มาจากกำไรจริงหรือมาจากหนี้สูง ROE สม่ำเสมอหรือขึ้นลงแรง และ P/BV ต่ำเพราะตลาดมองข้ามหรือเพราะธุรกิจแย่จริง

ควรเทียบกับคู่แข่งในอุตสาหกรรมเดียวกันเสมอ เพราะระดับ ROE และ P/BV ที่เหมาะสมของธนาคาร สาธารณูปโภค เทคโนโลยี ค้าปลีก และปิโตรเคมีแตกต่างกันมาก

บริษัทที่ ROE สูงสม่ำเสมอแต่ P/BV ยังต่ำ อาจเป็นหุ้นที่นักลงทุน VI ค้นหา แต่ต้องผ่านการตรวจหนี้ คุณภาพสินทรัพย์ กระแสเงินสด และ margin of safety ก่อนซื้อจริง